ملاک‌ها و معیارهای انتخاب شغل

در انتخاب شغل، معیارهای بسیاری دخیل‌اند؛ البته برای یک انتخاب شغل خوب، لازم نیست از همه آن‌ها استفاده کرد. در واقع، برای هر فرد با توجه به موقعیت و شرایطی که در آن قرار دارد اهمیت برخی از ملاک و معیارها بیشتر یا کمتر می‌شود. درباره فرآیند انتخاب شغل و اینکه در چه شرایطی به کدام معیارها بیشتر اهمیت دهیم به صورت کامل در این مقاله صحبت کرده‌ایم. اما در این یادداشت سعی کرده‌ایم بخشی از مهمترین ملاک‌ها را به صورت یک فهرست جمع‌آوری کنیم و درباره آن‌ها توضیح دهیم. از این فهرست می‌توانید برای مرور و بررسی بهتر ملاک‌های خود قبل از انتخاب شغل استفاده کنید.


ملاک‌های مربوط به انتخاب شغل و حرفه

وقتی در مورد انتخاب حرفه صحبت می‌کنیم دیگر منظورمان تنها یک شغل در یک شرکت خاص نیست. مثلا شما ممکن است وارد حرفه طراحی گرافیک شوید ولی در چند شرکت مختلف کار کنید و حتی بعدتر به صورت فریلنس کار کنید. محل کار شما تغییر کرده است اما همگی در یک حرفه هستند. در انتخاب حرفه ملاک‌‌های زیر اثر گذارند.

هماهنگی با ارزش‌ها

تحقق چه مسائلی برای شما اهمیت بسیاری دارد؟ شما انتخاب­هایتان را بر اساس ارزش­هایتان اولویت­‌بندی کرده و هرکدام را که بیشتر با ارزش­هایتان هم­راستا باشد، در اولویت بالاتری قرار می‌­دهید. ارزش­هایی مانند ایجاد تغییری گسترده برای آیندگان، خودشکوفایی و رشد فردی یا کمک به دیگران.

علاقه

برای شناسایی بهتر علایقتان بهتر است می­‌توانید از امتحان کردن زمینه­‌های متنوع و کسب تجربه در آن‌ها استفاده کنید. بهتر است به حدس‌های آزمایش نشده‌­ای که در مورد علایق خود دارید، خیلی اعتماد نکنید چون عوامل محیطی بسیاری ­­­­این حدس و گمان‌ها را تحریف کنند.

مهارت‌ها

انتخاب حرفه بر اساس مهارت‌ها درست نیست. چون هیچ­ کسی در ابتدای مسیر هیچ مهارتی ندارد. از طرفی هر مهارتی قابل یادگیری و بهبود است. در واقع، درست این است که ابتدا بر اساس معیارهای دیگر حرفه را انتخاب کنیم سپس مهارت‌های لازم را یاد بگیریم.

اما برخی اوقات به خاطر نیاز مالی یا غیره مجبوریم سریع یک شغل داشته باشیم و زمان لازم برای یادگیری مهارت‌های حرفه دلخواه خود را نداریم. در این شرایط بر اساس مهارت‌هایی که داریم می‌­توانیم یک شغل موقت انتخاب کنیم.

البته مهارت را نباید با استعداد اشتباه گرفت.

امکان به­ کارگیری از استعداد‌ها

استعداد به معنای توانایی ذاتی و بالقوه شما در یک یا چند زمینه خاص است. وقتی در کاری استعداد داشته باشید سریع‌تر از دیگران در آن پیشرفت می‌کنید. علایق و مهارت­های شما معمولا حول محور استعدادتان می­‌گردند.

میزان تقاضا و جایگاه بازارکار

کار شما، به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در خدمت گروهی از مخاطبان است. بنابراین اهمیت و بقای  شغل شما، به میزان تقاضای مخاطبان بستگی دارد. هرچقدر تقاضا برای یک کار بیشتر باشد، فرصت­های اشتغال در آن حوزه و موفقیت بیشتر است. بنابراین باید توجه داشته باشید که شغلی را انتخاب کنید که بازار آن رونق داشته باشد یا برنامه­‌ای را متمرکز بر این نکته در نظر بگیرید؛ برای مثال می­‌توانید پس از پایان تحصیل، به کشوری مهاجرت کنید که بازار کارتان رونق بیشتری دارد.
از طرفی باید جایگاه شغل در بازار کار را بررسی کنید. این شغل در چه صنعت‌هایی وجود دارد؟ چه شرکت‌هایی در این زمینه فعالیت می‌­کنند؟ با چه مشاغلی و در چه سلسله مراتبی در ارتباط است؟

فرصت‌های بعدی

به این نکته توجه داشته باشید که با انتخاب یک شغل، امکان رسیدن به چه فرصت­هایی در آینده را برای خودتان فراهم کرده‌­اید، آن شغل در سلسله مراتب سازمانی چه جایگاهی دارد و چقدر می­‌توان در آن پیشرفت کرد. ممکن است شغل موردنظرتان به شما این امکان را بدهد که پس از کسب تجربه، کسب و کار خودتان را راه اندازی کنید، به شکل فریلنسر کارتان را ادامه دهید یا مشاور شوید. به بیانی دیگر، هرچقدر انتخاب شغل شما، دستتان را برای ادامه زندگی شغلیتان باز بگذارد بهتر است تا اینکه فقط به یک مسیر مشخص منتهی شود.

امکان دورکاری، فریلنسینگ یا کار به صورت مشاور

بسته به ماهیت کار و رضایت کارفرما، می­‌توانید این ملاک را در اولویت­های خود قرار دهید؛ چراکه پس از چند سال کسب تجربه در آن حرفه، این فرصت به روی شما باز است که سبک شغلی متناسب با خودتان را داشته باشید. بسیاری از شغل‌ها تنها به صورت سبک شغلی کارمندی وجود دارند مثل امور حسابداری و مدیریت مالی.


ملاک­های مربوط به انتخاب محل کار و کارفرما

بعد از انتخاب حرفه، نوبت انتخاب کارفرما و محل کار است. ملاک‌های انتخاب محل کار معمولا نسبت به انتخاب حرفه جزئی‌تر و ملموس‌تر هستند. به همین خاطر است که انتخاب محل کار، پیچیدگی کمتری نسبت به انتخاب حرفه یا شغل دارد. در زیر این ملاک‌ها را توضیح داده‌ایم. هر چقدر سابقه شغلی شما بیشتر شود دقیق‌تر می‌فهمید که کدام یک از این ملاک‌ها برای شما مهم‌تر است. البته همیشه برای رسیدن به شرایط مطلوب نیاز به انتخاب مجدد نیست. بلکه می‌شود شغل را بازسازی کرد.

جبران خدمت

شما در ازای زمان، مهارت، انرژی و هزینه‌­ای که صرف می‌کنید، انتظاراتی از شغل خود دارید. شغل و کارفرمای شما از چند راه می‌توانند انتظارتان را برآورده کنند:

درآمد

میزان درآمد شغل باید نسبت به انرژی‌ای که صرف می‌کنید، منصفانه و رضایت­بخش باشد. این رضایت لزوما در گروی زیاد بودن درآمد نیست بلکه به تناسب آن با زحمت شما اشاره دارد. درآمد غیرمنصفانه و نامتناسب می‌تواند تبعاتی مانند نارضایتی، کاهش تعهد کاری یا افت انگیزه را در پی داشته باشد.

مزایا

مزایا شامل تمام آن چیزی است که علاوه بر حقوق دریافت می‌کنید و در مقایسه دو فرصت شغلی، باید مزایا را نیز در نظر داشت؛ برای مثال:

  • وام­هایی با بهره کم که شرکت به شما اختصاص می‌­دهد
  • بن خرید اقلام ضروری
  • اتومبیل یا مسکنی که به رایگان یا با هزینه اندکی در اختیار کارمندان قرار می‌­گیرد
  • کارگاه و دوره‌های آموزشی رایگان یا با تخفیف
  • بیمه
  • پاداش­ها (برای انجام کار، ایام خاص و ..)
  • فوق­‌العاده سختی کار
  • حق اولاد

ساعت‌های کار

ساعت­های کاری نباید به ابعاد دیگر زندگی شما آسیب بزند و برای مثال روابط اجتماعی شما یا سلامت روانی و جسمیتان را تحت تاثیر منفی قرار دهد. البته موارد استثنایی هم وجود دارد؛ مشاغل سختی مثل پرستاری، آتش‌نشانی و … .
اگرچه ساعات کاری در ایران چندان منعطف و متفاوت نیستند اما گاها می­‌توان شرکت­هایی را پیدا کرد که در این زمینه انعطاف بیشتری دارند. بهتر است در زمان استخدام و مصاحبه، در مورد ساعات کاری با کارفرمایتان مذاکره کنید.

رفت و آمد

مدت زمانی رفت و آمد به محل کار و هزینه و انرژی­‌ای که دریافت می‌کند باید متناسب بوده و به کیفیت عملکرد یا سلامت شما آسیب نزند. بر اساس مقاله منتشر شده در سایت ۸۰۰۰۰، اگر این زمان بیشتر از یک ساعت باشد، در درازمدت باعث ایجاد نارضایتی می‌شود.

رشد و پیشرفت

اینکه آن شغل به چه میزان پتانسیل رشد را دارد. این ویژگی تا حدودی از رشد فردی مجزاست و برای مثال امکان گرفتن ترفیع و رشد مالی را در بر می­‌گیرد. این ملاک تا حدی به فرهنگ جانشین‌­سازی سازمان اشاره دارد. اینکه ترفیع سمت و رشد مالی بر اساس شایستگی است یا روابط.

مطابقت با شرایط فعلی زندگی

در صورتی که سرپرست خانواده هستید، فرزند دارید یا تعهداتی این چنین در زندگیتان وجود دارند، بهتر است در انتخاب شغل، به آن‌ها نیز توجه کنید. برای مثال اگر به تازگی فرزندی به خانواده شما اضافه شده است، پیشنهاد می‌­شود شغلی را انتخاب کنید که ساعت­های کار بسیار طولانی یا ماموریت­های خارج از شهر نداشته باشد. یا اگر سرپرست خانواده هستید، شغلی برای شما مناسب­تر است که درآمدی متناسب نیاز شما داشته باشد.

فرصت تجربه، امکان رشد فردی و به چالش کشیدن شما

این معیار در اولین شغل­های شما اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. تعهدات کم و انعطاف بالایی که در سال­های جوانی دارید، می‌تواند فرصتی مناسب برای کسب تجربه و رشد فردی باشد. ممکن است شغل یا سازمان موردنظرتان، برای شما چنان آورده مثبتی داشته باشند که بتوانید از نقص در ملاک­های دیگر مثل درآمد کم تا حدی چشم‌­پوشی کنید.

فرهنگ سازمان

یک شغل واحد در شرکت­ها و سازمان‌های گوناگون می‌تواند شرایط کاری متفاوتی را رقم بزند. این جو غالب می‌تواند در حوزه­‌های متنوعی تبلور پیدا کند:

تیم همکاران

همکاران مستقیم ما، خانواده دوممان محسوب می­‌شوند و بسیار مهم است که زمان زیادی را که سر کار هستیم، با چه کسانی می­‌گذارنیم.

انعطاف فضای کاری

چهارچوب­های سخت­گیرانه و غیر منعطف می‌تواند یکی از منابع اضطراب و فرسودگی شغلی باشد.

ارزش‌های شرکت

این ارزش­ها معمولا در سوال­های مصاحبه خود را نشان می­‌دهند. هرچقدر تطابق میان ارزشهای شما و ارزشهای آن سازمان بیشتر باشد، احتمال موفقیت کاری شما افزایش پیدا می‌کند.

دریافت احترام، اعتماد و قدردانی

میزان احترامی که از مدیر و همکاران خود دریافت می‌کنید، قدردانی آن‌ها از زحمات شما به هر نحو و میزان اعتمادی که به شما دارند و مطمئن هستند کاری که به شما می‌­سپارند به درستی انجام خواهد شد، معیاری مهم در ارزشیابی یک شغل است.

تاثیری مثبت

اگر فعالیت شما در آن شغل، موجب ایجاد تاثیری مثبت بر گروهی از افراد (گروهی کوچک یا بزرگ) شود، احتمالا تعهد و انگیزه شما برای انجام آن کار نیز افزایش پیدا می‌کند.

برای بررسی فرهنگ یک سازمان، راه­هایی وجود دارد. می­‌توانید در زمان مصاحبه کاری، مشاهده‌­ای دقیق و ریزبینانه داشته باشید. دوره کارآموزی یا کار آزمایشی هم می‌تواند فرصتی مناسب برای بررسی فرهنگ سازمانی باشد. از طرفی می­ت‌وانید از تجارب و نظرات کارکنان آن سازمان نیز استفاده کنید. سایت سالپا و پیمون، در همین زمینه، بستری فراهم کرده­‌اند که در آن می­‌توانید به شکل ناشناس از تجربه‌­هایی که در محل کارتان داشته‌­اید و نظراتتان بنویسید و همچنین بازخوردهایی را که دیگران در مورد شرکت خود و فضای کار آن نوشته‌­اند، بخوانید.

وضعیت شرکت در بازار

این بخش، به جایگاه شرکت در بازار کار اشاره دارد. میزان اعتبار و مورد اعتماد بودن آن شرکت در حوزه کاری خود و احتمال رشد و توسعه آن می‌تواند جایگاه شرکت را تا حدودی مشخص کند. از طرفی باید بررسی کنیم که آن شرکت به هر دلیلی در حال نابودی نباشد.

امنیت شغلی

به معنای اطمینان خاطر شما از ماندگار بودنتان در آن مجموعه است. اینکه تا چه حد می‌­توانید مطمئن باشید که فارغ از تغییرات اقتصادی و اجتماعی شرکت، اخراج نخواهید شد.

مدیر مستقیم

این گزینه مستقیما به مدیر شما مرتبط است. شخصیت و ویژگی­های رهبر یک مجموعه آنقدر حائز اهمیت است که گاها می‌تواند نقایص آن سازمان را به خوبی بپوشاند.

شایستگی‌های مدیر شما

مهارت رهبری به فاکتورهای زیادی مرتبط است. برای مثال توانایی مدیریت افراد، در کنار حفظ احترام آن‌ها، ایجاد فضایی دوستانه و رشد یک تعهد درونی به شرکت در کارمندان.

امکان بازسازی شغلی

اینکه تا چه اندازه به کارمندان خود این اجازه را بدهد که مطابق با ارزش­ها، علایق و خواسته‌­های خود، شغلشان را بازسازی و به نحوی شخصی­‌سازی کنند.

همانطور که گفته شد، اهمیت این معیارها کاملا به شرایط و موقعیتی که در آن هستید و اهداف شما بستگی دارد. ممکن است معیارهایی در این لیست باشد که برای شما هیچ اهمیتی نداشته یا معیارهای مهمی وجود داشته باشند که ما به آن‌ها اشاره نکرده­‌ایم. اما این لیست می‌تواند به سازمان­دهی افکار و رسیدن به ملاک­های شخصیتان شما را یاری کرده و مسیر انتخاب شغل را برایتان تسهیل کند.

این مقاله چقدر مفید بود؟
[کل: ۰ میانگین: ۰]

دیدگاهتان را بنویسید

برگشت به بالا