چجوری انتخاب رشته کنم که پشیمون نشم؟

راهنمایی گام به گام برای انتخاب رشته هوشمندانه

تألیف شده در تیم ۱۰۰۰۰روز

راهنمای خواندن
* چه چهار سال تا انتخاب رشته فاصله داشته باشید چه یک هفته، خواندن این نوشته می‌تواند کمک کند انتخاب رشته بهتری انجام دهید.
* این نوشته برای کسانی هست که هنوز انتخاب رشته نکرده‌اند. اگر وارد دانشگاه شده‌اید ولی می‌خواهید در مورد شغل آینده‌تان (مرتبط یا نامرتبط به تحصیلاتتان) تصمیمی بگیرید این نوشته را بخوانید.
* اگرچه ماهیت انتخاب رشته با انتخاب شغل یکی است، اما شرایط آنها بسیار با هم متفاوت هستند. مثلا در انتخاب شغل افراد مستقل‌تر هستند اما در انتخاب رشته پدر و مادرها تأثیر بیشتری دارند. یا در دل انتخاب رشته، مسئله انتخاب دانشگاه و شهر محل تحصیل نهفته شده است. برای همین این نوشته به صورت مجزا به انتخاب رشته تخصیص داده شده.
* سعی کردیم این نوشته کامل باشد و هر آنچه درباره انتخاب رشته نیاز هست بدایند در آن یکجا بیاوریم تا نیازی به خواندن مقاله‌های دیگر نداشته باشید.
* پیشنهاد می‌کنیم این نوشته را کامل بخوانید تا شناخت تمام موضوعاتی که در انتخاب رشته نقش دارند بهتر تصمیم بگیرید. اما اگر زمان ندارید خلاصه اجرایی را بخوانید.

خلاصه اجرایی

به طور خلاصه، یکی از چهار حالت زیر ممکن است برای شما پیش‌ بیاید که هر کدام استراتژی ویژه خود را برای انتخاب رشته هوشمندانه دارند.

  1. اگر نمی‌دانید به چه چیزی علاقه دارید، از انتخاب‌های پرریسک پرهیز کنید و سعی کنید وارد رشته‌های پرتقاضا یا رو به رشد شوید و در دانشگاه، تجربه‌های خود را گسترش دهید. در آینده مسیر خود را مشخص‌تر می‌کنید یا در صورت نیاز مسیر خود را تغییر دهید. ‌
  2. اگر با رشته‌ای تازه آشنا شده‌اید و فکر می‌کنید به آن علاقه دارید کمی احتایط کنید. زیرا سرمایه‌گذاری شما ممکن است پر ریسک باشد. ابتدا بهتر است آن رشته را تست کنید سپس به صورت بلند روی آن سرمایه‌گذاری کنید. به ویژه اگر بازار کار آن رشته جزو بازار کارهای پرتقاضا یا رو به رشد به حساب نمی‌آید. چون در صورتی که بعدا بفهمید که به آن رشته علاقه ندارید تغییر مسیر برایتان سخت‌تر می‌شود.
    اگر فرصت کافی برای تست کردن دارید دست به کار شوید (فصل ۵ و ۶ این نوشته به شما می‌گوید چکونه تست کنید.).
  3. اگر قبلا علاقه‌تان را پیدا کردهاید و به خوبی آن را تست کردید، خوب است علاقه‌تان را دنبال کنید. معمولا (اما نه همیشه) کسانی که در رشه‌های هنری وارد می‌شوند جز این دسته قرار دارند. این افراد معمولا (باز تأکید می‌کنیم معمولا و نه همیشه) در سیر زندگی خود علاقه‌ یا علاقه‌هایی را کشف و تجربه می‌کنند و مصمم هستند آن را دنبال کنند. فقط یادتان باشد در دانشگاه، ذهنتان را روی تجربه‌ها و مسیرهای دیگر نبندید. ممکن است حتی چیزهایی پیدا کنید بیشتر علاقه داشته باشید. در ضمن به یاد داشته باشید که سیستم آموزشی دانشگاه ممکن است شما را از علاقتان زده کند اما دانشگاه همچنان مزیت‌های دیگری دارد (مثل پیدا کردن شبکه افراد همکار) که به جای دیگر به راحتی این مزایا را پیدا نکنید.
  4. اگر همزمان به چند کار علاقه دارید، می‌خواهید بین آنها انتخاب کنید، برای همین در مقالهای جدا در این باره صحبت می‌کنیم.  

این استراتژی‌ها وحی منزل نیستند. پیشنهاد می‌کنیم این مقاله را کامل بخوانید تا منطق پشت این چهار استراتژی را درک کنید و استراتژی متناسب شرایط خودتان را بسازید.

زمان تقریبی مطالعه: ۲۰ دقیقه
آخرین بروزرسانی: اسفند ۱۳۹۹

هر فردی که وارد دانشگاه می‌شود باید از مسیر انتخاب رشته بگذرد. ساختار کنکور با تمام نواقصش دهه‌هاست که در کشور وجود دارد و فکر نمی‌کنیم بزودی هم برداشته شود. اینجا نمی‌خواهیم از نگاه جامعه به انتخاب رشته نگاه کنیم می‌خواهیم بگوییم وقتی یک فرد چگونه می‌تواند در همین سیستم پر از نقص، انتخاب رشته هوشمندی داشته باشد. درباره انتخاب رشته توصیه‌های فراوانی وجود دارد. مثلا اگر از افراد مختلف بپرسید که «بر اساس چه ملاک و معیاری باید انتخاب رشته کنم؟» احتمالا جواب‌های زیر را می‌شنوید:

  • رشته فلان رو بخون. پول تو این رشتس.
  • تو با این همه استعدادت حیفه چیزی جر ریاضی بخونی.
  • هر رشته ای رو بخونی خود به خود بهش علاقه‌مند می‌شی!
  • برو دنبال علاقه‌ات.
  • رشته‌ای برو که بتونی بعدا برای ادامه تحصیلی بر خارج.
  • سعی کن دانشگاه خوبی انتخاب کنی بعد رشته …
  • درستو بخون تا دکتر بشی، مادر!

اما هیکدام الزاما برای شما مناسب نیستند. واقعیت این است که داستان انتخاب رشته داستان ساده‌ای نیست که بشود با یک جمله نسخه‌اش را پیچید. انتخاب رشته انتخاب کردن چند چیز مختلف (رشته، دانشگاه، شهر محل تحصیل و …) در کنار هم است که در کنارش هم شرایط و محدودیت‌های مختلفی مثل رتبه کنکور، هزینه تحصیل، نظرات خانواده و دیگران، بازار کار آینده و … وجود دارد. داستان انتخاب رشته چند مسئله تو در تو است. برای همین است که نمی‌شود با یک جمله راهکاری کامل برای آن یافت و ما مجبور شدیم به جای یک جمله چند کلمه‌ای، این نوشته طولانی را بنویسیم.

مسئله انتخاب رشته فقط در ایران هست؟

مسئله انتخاب رشته تنها برای ایران نیست. اغلب نظام‌های آموزشی در جهان، از دانش‌آموزان در آخرین مقطع تحصیلی انتظار دارد درباره آینده‌ی تحصیلی و کاری خود تصمیم بگیرند در حالی که تا چند ماه پیش برای رفتن به دستشویی باید اجازه می‌گرفتند! واقعیت این است که دانش‌آموزان در نظام آموزشی برای این انتخاب آماده نمی‌شوند و طبیعی است که در این مرحله دچار سردرگمی شوند و نتوانند انتخاب خوبی انجام دهند.
در ایران این مسئله پیچیده‌تر است زیرا تنها راه ورود به دانشگاه (به دلیل دولتی و رایگان بودن دانشگاه‌ها)، گذر از سد کنکور است که استرس انتخاب اشتباه، و هزینه انتخاب مجدد (از طریق دوباره کنکور دادن) را زیاد می‌کند.
از طرفی نبود دوره کالج (از این نظر که افراد بتوانند قبل از انتخاب رشته دانشگاه با موضوعات مختلف آشنا بشوند) باعث می‌شود دانش‌آموزان شناخت کمی نسبت به رشته‌ها و علایقشان داشته باشند.
وجود دوره‌های بدون کنکور، کوتاه‌مدت‌تر و اشتغال‌محور (تمرکز بیشتر روی مهارت‌های مورد نیاز بازارکار نیست به دانش آکادمیک) کمک بزرگی به حل این مسئله می‌کند.

قبل از این که وارد چگونگی انتخاب رشته شویم، لازم است نکاتی را بدانید. زیرا روش انتخاب رشته بر اساس این نکات پایه‌ریزی شده است.

شما برای کار خاصی ساخته نشده‌اید!

شما برای مهندس عمران بودن، بازیگر بودن، مدیر بودن یا … ساخته نشده‌اید. شما ربات نیستید که برای کار خاصی ساخته شده باشید. شما انسانید. انسان‌های برای کارها ساخته نمی‌شوند. بلکه برعکس شغل‌ها و سمت‌ها توسط انسان‌ها تعریف می‌شوند.
شما به عنوان یک انسان تصمیم می‌گیرید که چه کار و حرفه‌ای را انتخاب کنید. درست است که هر فرد ویژگی‌ها و استعدادهای خاص خودش را دارد ولی این ویژگی‌ها و استعدادهای خاص فرد را به یک شغل یا حرفه محدود نمی‌کند. بلکه باعث می‌شود بتواند در مجموعه‌ای از فعالیت‌ها زودتر پیشرفت کند. همچنین می‌تواند در شغل‌های خارج از این مجموعه نیز با تلاش و افزایش مهارت‌های خود عملکرد خوبی داشته باشد.
انسان‌ها ربات نیستند که برای یک کار ساخته شده باشند. انسان‌ها موجودات هوشمندی‌اند که می‌توانند به انتخاب خود، خود را با شرایط تطبیق دهند. پس به این فکر نکنید که برای چه کاری ساخته شده‌اید. شما یک انسانید و می‌توانید در شغل‌های بسیاری عملکرد خوبی داشته باشید و پیشرفت کنید. این انتخاب شماست که در کدام حرفه وارد شوید.

شما در یک چیز خلاصه نمی‌شوید!

هیچ الزامی نیست که ما باید در کل زندگی فقط یک شغل داشته باشیم یا به یک حرفه محدود کنیم. یک فرد می‌تواند دو یا چند حرفه را دنبال کند. چه به صورت همزمان یا غیرهمزمان. در کتاب «چگونه همه چیز باشیم» درباره افرادی که در چند حرفه کار کردند و مدل‌های کار کردن آنها توضیح داده شده است. پس زمانی که در مورد آینده شغلی خود فکر می‌کنید تصور نکنید فقط یکی از آنها مناسب شما است و بقیه گزینه‌ها اشتباه است. این شما هستید که انتخاب می‌کنید به کدام‌ها بپردازید یا کدام گزینه را به عنوان شغل و حرفه و منبع درآمد انتخاب کنید و کدام‌ها را به عنوان کنار کارتان دنبال کنید.

تست‌های شخصیت شناسی ابزار خوبی نیستند

تست‌ها و آزمون‌های شخصیتی و روانشناسی نیز نمی‌توانند پیش‌بینی خوبی بکنند. زیرا آن‌ها نیز بر اساس پاسخ‌هایی که شما بر اساس شناختتان از خودتان به آن می‌دهید شما را تحلیل می‌کنند. وقتی شناخت شما از خودتان محدود باشد در نتیجه نتایجی خوبی نیز نمی‌گیرید. از طرفی تست‌های شخصیت‌شناسی معمولا برای انتخاب شغل طراحی نشده‌اند و طبق تحقیقات، آن‌هایی هم که برای ان منظور انتخاب شده‌اند، مانند تست هالند، عملکرد بسیار ضعیفی داشته‌اند. درباره ضعف‌ها و اشکالات استفاده از تست‌های روانشناسی و شخصیت‌شناسی در انتخاب شغل اینجا کامل توضیح داده‌ایم.

یک انتخاب برای یک عمر؟

یکی از اضطراب‌های رایج در انتخاب رشته این است که اگر اشتباه انتخاب کنم یک عمر من تلف می‌شود. اگرچه سد کنکور، امکان دوباره وارد دانشگاه شدن را سخت می‌کند، ولی اگر از انتخاب خود راضی نبودید راه‌های دیگری برای تغییر مسیر به طوری که می‌خواهید هست. رشته‌های دانشگاهی تونل نیستند که مجبور باشید یا خودتان را به انتهاب تونل برسانید یا برگردید از اول وارد تونل دیگری شوید. در صورت نیاز می‌توانید مسیر خود را در میان راه اصلاح کنید. در این‌ باره در مقاله بعد از انتخاب رشته صحبت کرده‌ایم.

پس خبر خوب این است که اگر از انتخاب خود پشیمان شدید جای جبران هست. پس نگران نباشید که اگر بد انتخاب کردید عمرتان بر باد برود.

از طرفی، اکثر دانش‌آموزان در این سن شناخت درستی از خودشان و بازارکار ندارند و احتمال اینکه بتوانند رشته مناسبی انتخاب کنند کم است. پس اینکه بعدا از انتخاب خود راضی نباشند بسیار شایع است و باید برای این آماده باشید که بعد از انتخاب رشته، مسیر خود را دوباره طراحی کنید.

اگر نوشته‌های دیگر ما را خوانده باشید متوجه شده‌اید که برنامه‌ریزی دقیق و بلندمدت در ابتدای مسیر شغلی معمولا دقیق نیستند. کسانی که در گذشته برنامه‌‌ریزی‌های چندین ساله کرده‌اند، تفاوت‌های بسیاری بین چیزی که در برنامه خود نوشته بودند و چیزی که در واقعیت اتفاق می‌افتد می‌بینند. زیرا:

بازار کار تغییر می‌کند

شغل‌ها و هم دنیای اطراف شما (به خاطر تغییر فناوری‌ها) روز به روز بیشتر تغییر می‌کنند. به ویژه در دنیای دیجیتال امروزی. ما باید بتوانیم خودمان را با تغییرات وفق دهیم. زمانی پدربزرگ‌ و مادربزرگ‌های ما با یک مدرک کاردانی حسابداری، به عنوان حسابدار وارد یک شرکت می‌شدند و تا زمان بازنشستگی خود نیز با همان میزان مهارت در همان شرکت کار می‌کردند. اما امروزه دیگر چنین چیزی ممکن نیست.

چگونه یک رشته خوب و مناسب انتخاب کنم
چطور رشته تحصیلی موردعلاقه امم را پیدا کنم
«یک شغل تا بازنشستگی» در نسل‌های گذشته رایج بوده است.

دیگر «یک شغل تا بازنشستگی» بسیار کم وجود دارد. طبق آمار ایالات متحده افراد به طور متوسط هر سه سال شغل یا محل کار خود را تغییر می‌دهند. روز به روز سرعت تغییر در دنیای کسب‌وکار بیشتر و بیشتر می‌شود. کسانی که سال ۲۰۲۰ میلادی وارد بازار کار می‌شوند در سال ۲۰۵۰ بازنشسته خواهند شد. چه کسی می‌داند در دنیا آن موقع چه شکلی خواهد بود. احتمالا بسیاری از شغل‌ها توسط ربات‌ها و کامپیوترها اتوماسیون می‌شوند.

شناخت شما از بازار کار تغییر می‌کند

با افزایش سابقه کاری شما، شناخت شما از بازار کار، فرصت‌های کاری، سبک‌های شغلی بیشتر می‌شود و می‌توانید تصمیم‌های بهتری بگیرید. این شناخت چیزی نیست که از ابتدا بتوان آن را با پرس و جو مطالعه بدست آورد. اگر چه برای انتخاب رشته هوشمندانه، تا جای ممکن با مصاحبه‌های با افراد متخصص و جستجو اطلاعات خودمون رو نسبت به بازار کار بیشتر می‌کنیم. اما همیشه چیزهایی هست که تا وارد مسیر نشوید نمی‌فهمید. مثل ماشینی که ابتدای جاده تهران به چالوس هست و نمی تواند تا ته جاده را ببنید. نهایتا تا پیچ بعدی جاده را می‌تواند ببیند.

علایق، اولویت‌ها و ارز‌‌ش‌های شما تغییر می‌کند

علایقتان ممکن است تغییر کنید. علاقه‌مندی‌های شما ثابت و ذاتی نیستند. ممکن است با تجربه‌های جدید تغییر کنید یا در کنار شناخت بهتر بازار کار و شغل‌ها، مسیر ویژه‌ای را برای خود طراحی کنید. همین داستان درباره ارزش‌ها و اولویت‌های شما وجود دارد. ممکن است در مقطعی برای شما درآمد اولویت باشد و در مقطعی پرداختن به کاری که از آن لذت می‌برید. ممکن است ارزش‌ها و دیدگاه‌های شما تغییر کند و دیگر حاضر نباشید در شغل‌ یا محل کار قبلی خود کار کنید. البته نمی‌گوییم حتما همه چیز در شما تغییر می‌کند. ولی احتمال تغییر همه‌چیز هست و معمولا افراد تغییر می‌کنند. بیش از چیزی که فکرش را می‌کنند.

در ویدیو زیر صحبت‌های تیم کوک، مدیرعامل شرکت اپل ۲۵ سال بعد از فارغ‌التحصیلی می‌گوید زمان فارغ‌التحصیلی از دانشکده MBA از او خواستند که یک برنامه ۲۵ ساله برای خودش بنویسد. او اخیرا این برنامه را در اتاقش پیدا می‌کند و متوجه می‌شود، ۱۸ تا ۲۰ ماه اول بعد از فارغ‌التحصیلی کاملا مطابق برنامه پیش رفت اما هیچ چیز دیگری بعد از اون مطابق برنامه ۲۵ ساله اتفاق نیفتاد! تیم کوک می‌گوید این یه درس برای من داشت و اینکه مسیر زندگی قابل پیش‌بینی نیست و تنها کاری که می‌توانیم بکنیم این است که برای تغییر آماده باشیم.

پس با توجه به شناخت کم از خود و بازار کار در شمان انتخاب رشته و تغییرات بازارکار، نمی‌توانیم برنامه‌ریزی بلندمدتی انجام دهیم و احتمال اینکه مسیری که انتخاب می‌کنیم نیاز به اصلاح داشته باشد خیلی زیاد است.

پس به جای برنامه‌ریزی بلند مدت چه‌کار کنیم؟

روش بهتر نسبت به برنامه‌ریزی دقیق و بلند مدت برای ۱۰ یا ۲۰ سال آینده، این است که در ابتدای مسیر شغلی، چند سال به خودمان فرصت تجربه بیشتری بدهیم، کارهای مختلف را تست کنیم، از تجربه خودمان و کارها و بازار کار را بهتر بشناسیم و به تدریج مسیر خودمان را شکل بدهیم.
این فرآیند همیشه ادامه پیدا می‌کند و ما مداوم باید مسیر شغلی خودمان را بازنگری کنیم و با توجه به آموخته‌هایمان تصمیمات جدید بگیریم. در این رویکرد، چه از انتخاب رشته‌مان راضی باشیم چه نباشیم، سعی می‌کنیم از آموخته‌های خود برای بهتر کردن ادامه مسیر استفاده کنیم.

رویکرد تجربه و بازنگری، رویکرد کلی ۱۰۰۰۰روز نسبت به ساختن مسیر شغلی است و در مقاله‌های مختلف درباره چگونه پیاده‌سازی آن صحبت کرده‌ایم. اما این رویکرد را چگونه می‌شود در زمان انتخاب رشته پیاده کرد؟ چگونه کارهای مختلف را تجربه کنیم یا شناختمان از بازار کار را بیشتر کنیم وقتی تا ۲ هفته دیگر باید انتخاب رشته کنیم؟

واقعیت این است که نمی‌شود. سیستم انتخاب رشته با رویکرد طراحی پیوسته مسیر شغلی همخوان نیست. نظام آموزش از شما انتظار دارد بدانید که چه کاری را می‌خواهید انجام دهید. نه حتی بدانید وارد چه رشته‌ای می‌شویم بلکه بدانید با چه گرایشی! مثلا مهندسی صنایع با گرایش سیستم‌ها! آن هم قبل از اینکه حتی یک ساعت آن کار را تجربه کنید.
بسیاری از دانش‌آموزان رشته‌ای را انتخاب می‌کنند که بعدا می‌بینند که به شغل‌های آن علاقه‌ای ندارند یا با چیزی که فکر می‌کردند خیلی تفاوت دارد. فارغ‌التحصیلان بسیاری در شغلی نامرتبط به رشته‌ی تحصیلی خود کار می‌کنند. این یعنی زمان زیادی از عمر دانشجویان و هزینه‌ای که کشور برای آموزش آن‌ها در دانشگاه می‌کند هدر رفته است.

با همه نواقص و معایب، سیستم انتخاب رشته کنونی یک واقعیت است و باید با آن روبرو شویم.

انتخاب هوشمندانه یعنی در زمان محدود تا انتخاب رشته بهترین انتخاب ممکن را انجام دهیم که پس ورود به دانشگاه راحت‌تر بتوانیم با کسب تجربه‌های بیشتر و بازنگری مسیرمان را بسازیم.

یعنی تلاش می‌کنیم تا جای ممکن شناختمان را از بازار کار بیشتر کنیم، اشتباه‌های انتخاب رشته را بشناسیم و به ‌آنها آگاه باشیم، از ریسک‌های حساب‌ نشده پرهیز کنیم و به سراغ انتخاب‌هایی برویم که در آینده گزینه‌های بیشتری جلو پای ما قرار دهد و طراحی مسیر آینده را راحت‌تر کند.

در ادامه نوشته ابتدا چیزهایی که باید درباره انتخاب رشته بدانید را آورده‌ایم، سپس شیوه انتخاب رشته هوشمندانه را توضیح می‌دهیم.

حالا برای کار پیدا کردن حتما باید بریم دانشگاه؟

قبل‌تر مفصل درباره این سؤال اینجا نوشته بودیم. اما برای خلاصه شدن مطلب آن را به مطلبی جدا در این لینک تبدیل کردیم. اما به طور خلاصه می‌توان گفت؛

هدف اصلی دانشگاه‌ها آموزش برای اشتغال است اما به مرور زمان در تحقق این هدف، ناموفق‌تر بوده‌اند. اما با اینکه همیشه تنها راه رسیدن به خیلی شغل‌ها دانشگاه نیست، اما با وجود همه نقص‌های سیستم آموزشی دانشگاه‌ها و وجود روش‌های آموزش جایگزین، همچنان توصیه می‌کنیم زندگی در دانشگاه را تجربه کنید. زیرا مزیت‌های دانشگاه تنها به آماده شدن برای یک شغل خلاصه نمی‌شود. برخی از مزیت‌هایی حضور در دانشگاه عبارتند از:

  • فعلایت‌های فوق برنامه و اولین فرصت‌ها برای مسئولیت‌پذیری
  • فرصتی امنی برای سعی و خطا کردن
  • شبکه‌سازی
  • دوستانی برای زندگی
  • ازدواج و تشکیل خانواده

دانشگاه این مزایا را می‌تواند برای شما داشته باشد و همین‌ها کافی‌است که دانشگاه نرفتن را توصیه نکنیم. ضمن اینکه مسیرهای یادگیری جایگزین (یادگیزی خودآموز یا دوره‌های آموزشی آزاد) برای همه رشته‌ها رایج نیست و معمولا نیاز به پیگیری زیاد فرد دارد. روش‌های یادگیری خودآموز یا دوره‌های اموزشی آزاد، بیشتر، بعد از ورود به دانشگاه برای بروز کردن و تکمیل مهارت‌ها یا تغییر زمینه‌کاری در صورت نیاز به کار می‌آیند.

اما به یاد داشته باشید که دانشگاه به تنهایی برای موفقیت شما در بازار کار کافی نیست. حتی بهترین دانشگاه‌های کشور. پس همزمان با تحصیل دانشگاه باید از روش‌های جایگزین مهارت‌ها خود را نیز تقویت کنید.

#TODO تصویر رشته‌های تونلی و تصویر جاده‌ها و مسیرهای میانی

حالا واقعاً چجوری انتخاب رشته کنم که پشیمون نشم؟

تا اینجا در مورد موضوعاتی پیرامونی انتخاب رشته صحبت کردیم. اما از اینجا به بعد درباره روش هوشمندانه انتخاب رشته صحبت می‌کنیم.

چهار استراتژی انتخاب رشته هوشمندانه

همانطور که گفتیم انتخاب شغل بیشتر یک فرآیند تکرار شونده است و نه یک اتفاق یک‌باره برای همیشه. اما می‌شود با انتخاب رشته هوشمندانه، مسیر بهتری را برای آینده خود انتخاب کنیم. در زیر چارچوبی برای انتخاب هوشمندانه را نوشته‌ایم.در اینجا ۴ سناریو متفاوت ممکن است برای شما وجود داشته باشد. برای هر یک استراتژی مربوط را توضیح داده‌ایم.

سناریو یک، من نمیدانم به چه رشته‌ای علاقه دارم

اگر این حالت برای شما صدق میکند، نگران نباشید. دلیل این موضوع این است که شما هنوز تجربه‌های کمی دارید و نتوانسته‌اید علاقه‌ یا علاقه‌های خود را پیدا کنید.

بیشتر دانش‌آموزان در این دسته قرار می‌گیرند و دلیلش این است که سیستم آموزشی فرصت‌های زیادی برای کشف استعداد و علایق ما پیش پای ما قرار نمی‌دهد.

وقتی به کسانی که ایده‌ای راجع به علاقه و استعداد خود ندارد گفته می‌شود «کافی است به دنبال علاقه‌ات بروی» بیشتر گیج و مضطرب می‌شوند و برای اینکه غیرعادی به نظر نرسند سعی می‌کنند حدس بزنند به چه رشته‌ای علاقه دارند. این بیشتر یک تصور آزموده نشده است.

اگر شما در این دسته هستید، سعی نکنید حدس بزنید به چه چیزی علاقه دارید. در این حالت، تصمیم هوشمندانه است که رشته‌هایی که در آینده فرصت‌های بیشتری به روی شما باز میکنند را انتخاب کنید و در مسیرتان تجربه‌های خود را گسترش دهید، شناختتان را از خودتان بالاتر ببرید و مسیرتان را با توجه به یافته‌های خود بازبینی کنید. ممکن است نیاز به تغییر مسیرهای اساسی پیدا کنید. نترسید. تغییر مسیر اگرچه سخت است اما ممکن است.

اما فعلا برای انتخاب رشته بین رشته‌های پرتقاضا و رو به رشد انتخاب کنید. این رشته‌ها حتی اگر بعدا جز علایق شما هم نباشند، به شما کمک می‌کنند سیع‌تر وارد بازار کار شوید، تجربه کاری داشته باشید، شبکه افراد بیشتری را بشناسید، اعتماد به نقس کسب کنید، درآمد بیشتری جذب کنید و بیشتر به سمت مستقل شدن حرکت کنید.

سناریو دوم؛ من حدس می‌زنم به این رشته‌ علاقه دارم

ممکن است شما کاری را تا به حال انجام نداده باشید اما وقتی آن را تصور می‌کنید حس کنید که به آن علاقه دارید. مثلا درباره مهندسی مکانیک با دانشجویان این رشته صحبت کنید و سعی کنید خودتان را به جای آنها متصور شوید.

اینجا جایی است که احتمال خطا بالاست! در واقع وقتی پای حدس زدن وسط است همیشه احتمال زیادی برای اشتباه کردن وجود دارد. در چنین حالتی باید بیشتر مراقب بود و باید از خودتان بپرسید:

آیا در گذشته فرصتی داشته‌اید که بتوانید آن کار (رشته) را تجربه و تست کنید و مطمئن شوید که از آن خوشتان می‌آید؟

آیا شناخت خوبی از زندگی کاری آینده آن رشته دارید؟

آیا مطمئنید براساس تصورات خود انتخاب نمیکنید؟

در صورتی که پاسختان به این سؤال‌ها مثبت است این رشته می‌تواند یکی از انتخاب‌های امیدوارکننده برای شما باشد. در غیر این صورت، نمی‌توان خیلی به حدس‌ها اعتماد کرد. در این صورت، چه رشته‌هایی را باید انتخاب کنند.

وقتی تجربه و شناخت کافی نداریم که بتوانیم یک رشته را انتخاب کنیم تصمیم هوشمندانه این است که رشته‌ای را انتخاب کنید که در آینده فرصت‌ها و گزینه‌های بیشتری را برای شما باز کند. در واقع با این کار شما برای خود زمان می‌خرید تا بتوانید در آینده، پس از تجربه بیشتر، تست کردن کارهای مختلف و شناخت بهتر خود، تصمیم بهتری بگیرید.

در مقابل، انتخاب رشته‌هایی که زمینه کاری بسیار خاص و محدود دارند یک انتخاب پرریسک است. زیرا به هر دلیلی ممکن است در آینده متوجه شوید به آن زمینه‌ی خاص علاقه‌ای ندارید و نیاز به ایجاد یک تغییر در مسیر خود دارید و چون رشته‌ی شما از سایر رشته‌ها فاصله بیشتری دارد، هزینه‌ی تغییر برای شما بیشتر خواهد بود. البته همانطور که قبل‌تر گفتیم هیچ وقت شما در یک رشته گیر نخواهید افتاد و همیشه امکان تغییر هست.

اما انتخاب رشته‌هایی که گزینه‌های بیشتری را پیش روی شما می‌گذارد کار شما در آینده بسیار آسان‌تر می‌کند. در ادامه برخی از این رشته‌ها را معرفی می‌کنیم.

سناریو سوم؛ من از قبل در یک زمینه کار کردم و به آن علاقه‌مندم

ممکن است شما جزء معدود افرادی باشید که قبلا یک کار را در حد خوبی تجربه کرده باشید و به آن کار علاقمند شدید. مثلا حداقل ۶ ماه است که برنامه‌نویسی کامپیوتر را تجربه کردید و این کار را دوست داشتید.
در این صورت می‌توانید با احتمال خوبی گفت که به رشته مهندسی کامپیوتر هم علاقه خواهید داشت و علاقه‌مند خواهید بود. نکته مهم این است که برای مدت خوبی این کار را تجربه کرده باشید و مطمئنید که به برنامه‌نویسی علاقه دارید.

البته این به این معنی نیست که شما به موضوع دیگری علاقه نخواهید داشت. ممکن است بعدا متوجه شوید که به مدیریت کسب‌وکار نیز علاقه دارید. اما اگر یک کاری که به آن علاقه پیدا کردید و حاضر هستید چهار سال در دانشگاه بیشتر درباره آن یاد بگیرید، می‌تواند انتخاب خوبی برای انتخاب رشته باشد.

نکته دیگر این است که شغل‌های برنامه نویسی، فقط شامل فعالیت کد نویسی نیست. یک برنامه‌نویس در یک تیم توسعه نرم‌افزار باید بتواند با دیگر اعضای تیم تعامل کند، نیازهای کاربران خود را بشناسند، معماری نرم‌افزار خود را طراحی کنند و با بخش‌های دیگر شرکت تعامل در تعامل باشند. شما ممکن است فعالیت‌ها را کمتر یا بیشتر از کد نویسی دوست داشته باشید و تا زمانی که همه‌ی آن‌ها را با هم تجربه نکنید نمی‌توانید بگویید شغل برنامه‌نویسی را دوست دارید یا خیر.

قرار هم نیست از نوشتن همه زبان‌ها و سبک‌های برنامه‌نویسی علاقه‌مند باشید. پس اگر در مسیر آینده به موضوعاتی برخوردید که دوست نداشتید، بدانید که باید با تاب‌آوری پیش‌بروید.

با این حال، ۶ ماه تجربه برنامه‌نویسی که برای شما خوشایند بوده، نقطه امیدوار کننده‌ای برای انتخاب رشته و شروع است. اما یادتان نرود که باز هم بازارکار را بررسی کنید.

سناریو چهارم؛ به چند رشته‌ی مختلف فکر می‌کنم اما نمی‌دانم کدام را انتخاب کنم؟

ممکن است چند گزینه را در سر داشته باشید. اما ندانید کدام را انتخاب کنید. در این صورت توصیه می‌کنیم درباره رشته‌های مورد نظر خود شناخت بیشتری بدست آورید. به زودی بیشتر درباره این سناریو می‌نویسیم.

جمع‌بندی

انتخاب رشته مرحله‌ی پیچیده و سختی است که دانش‌آموزان بدون اینکه برای آن آماده شده باشند باید برای ورود به دانشگاه انجام دهند. بسیاری از روش‌ها رایج برای انتخاب رشته ناکارآمد هستند و قابل اعتماد نیستند و روش‌هایی هم که برای انتخاب درس شغل که دوستش داشته باشیم نیاز به زمان زیاد دارد که اجرای آن در مهلت انتخاب امکان‌پذیر نیست. اما با این وجود، انتخاب‌هایی که در آینده فرصت‌های بیشتری را برای ما بگذارد می‌تواند انتخاب هوشمندانه‌ای باشد. به هر حال انتخاب رشته برای شما چه خوب و چه بد انجام شود پایان بازی نیست. بلکه ورود شما به دانشگاه ابتدای شروع راه شما است و توصیه‌هایی که بالاتر اشاره کردیم می‌تواند شما را سریع‌تر به شغل مناسب شما برساند.

این مقاله چقدر مفید بود؟
[کل: ۶۵ میانگین: ۴.۳]

۴ دیدگاه

  • سلام درباره سناریو چهارم لطفا مقاله بگذارید .
    من مشتاقانه منتظرشم
    ممنون از مقاله فعلی خوبتون

    پاسخ دادن
    • سلام. خیلی ممنون. تقریبا این مقاله آماده شده. به زودی منتشر می‌کنیم. عضو خبرنامه ایمیلی مان باشید تا از زمان انتشار با خبر شوید.

      پاسخ دادن
  • سلام، به نظر من توضیحات در مجموع خوب بود – ولی با توجه به موردی که در متن به آن اشاره داشتید کسب تجربه و بعدانتخاب رشته برای بسیاری یا مقدور نیست ویا اینکه به خاطر گذر زمان شاید خیلی از فرصت های دیگر را از دست بدهیم .
    این مطلب که اگر به بن بست رسیدیم و باعث سردرگمی نشویم و بتوانیم هر چه زودتر خودمان را پیدا کنیم خوب است . اما برای افراد ملون که در اکثر انتخاب هایشان با تردید مواجه هستند خوب نیست، چون همیشه به خودشان این حق را می دهند که به راحتی می توان آزمایش و خطا کرد.
    پیشنهاد : لذا در تیتر گذاری می توان با کمی تغییر مثلا( افرادی که با شناخت انتخاب رشته می کنند ولی اگر شکست بخورند چی؟؟؟ – یا اینکه ما چقدر فرصت آزمون و خطا را داریم؟؟؟

    پاسخ دادن
    • سلام بر شما
      ممنون از توجه شما و نظر و پیشنهادی که فرستادید. نظر شما بسیار کمک می‌کند که مقاله را بهتره کنید.
      نکته درستی را اشاره کردید. آزمایش‌هایی که بعد از انتخاب رشته انجام بشود راحت نیستند و نیاز به صرف زمان و انرژی دارند. در مرود شیوه آزمایش کردن به زودی مقاله‌ای خواهیم نوشت.
      در مورد افرادی که شناخت نسبی خوبی از خود و رشته مورد علاقه‌شان و بازا کار آن دارند (به ویژه اگر تجربه عملی در گذشته داشته‌اند) حرف شما صحیح است. گرچه این افراد هم می‌توانند در آینده به آزمایش و کشف بیشتر بپردازند (که توصیه می‌کنیم این کار بکنند)، اما رشته مورد علاقه‌شان می‌تواند یک نقطه شروع بسیار خوب برای مسیر شغلیشان باشد و نباید درگیر شک و تردید شوند.

      پاسخ دادن

دیدگاهتان را بنویسید

برگشت به بالا